Intercyza uchodzi za sposób na zabezpieczenie majątku, a w praktyce najczęściej rozczarowuje tych, którzy podpisali ją zbyt późno albo w przekonaniu, że załatwia więcej, niż załatwia. Poniżej to, co warto wiedzieć, zanim pójdziesz do notariusza.

Czym właściwie jest intercyza

Słowo „intercyza” nie występuje w przepisach. Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi o majątkowej umowie małżeńskiej, a ta wymaga formy aktu notarialnego. Umowę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i w każdym momencie trwania małżeństwa.

Cztery warianty, nie jeden

Potocznie intercyza oznacza rozdzielność, ale przepisy dają cztery możliwości:

• Rozszerzenie wspólności - do majątku wspólnego wchodzi więcej niż z ustawy, na przykład to, co jedno z małżonków miało przed ślubem.
• Ograniczenie wspólności - wspólność zostaje, ale wyłączone z niej są wskazane składniki.
• Rozdzielność majątkowa - każde z małżonków ma wyłącznie własny majątek i samodzielnie nim zarządza.
• Rozdzielność z wyrównaniem dorobków - w trakcie małżeństwa działa jak rozdzielność, ale po jego ustaniu małżonek, który dorobił się mniej, może żądać wyrównania. Wariant przemyślany na sytuacje, w których jedno z małżonków rezygnuje z kariery na rzecz rodziny, a mimo to nie ma zostać z niczym.

Ostatni wariant jest najrzadziej wybierany i najczęściej najbardziej odpowiedni, gdy powodem intercyzy jest ryzyko gospodarcze, a nie brak zaufania.

Najważniejsze: intercyza sama w sobie nie chroni przed wierzycielami

To jest ten fragment, który zaskakuje najczęściej i najboleśniej. Zgodnie z art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek może powoływać się względem innych osób na majątkową umowę małżeńską tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

W praktyce oznacza to, że wobec wierzyciela, który o intercyzie nie wiedział przy zawieraniu umowy, rozdzielność może być bezskuteczna. Sam akt notarialny leżący w szufladzie nie wystarcza - o istnieniu i rodzaju umowy trzeba kontrahentów informować, a najlepiej robić to w sposób dający się później wykazać.

Dwie konsekwencje praktyczne. Po pierwsze, intercyza podpisana już po powstaniu długu nie cofnie odpowiedzialności za ten dług. Po drugie, przy działalności gospodarczej informacja o rozdzielności powinna trafiać do umów i dokumentów, a nie pozostawać prywatną wiedzą małżonków.

Czego intercyza nie robi

• Nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci ani, po rozwodzie, wobec byłego małżonka.
• Nie zastępuje testamentu - nie reguluje dziedziczenia. Małżonek nadal dziedziczy z ustawy.
• Nie dzieli majątku wstecz - to, co powstało wcześniej jako wspólne, wspólne pozostaje, dopóki nie dojdzie do podziału.
• Nie działa automatycznie wobec urzędów i banków - przy wspólnym kredycie odpowiedzialność wynika z umowy z bankiem, nie z ustroju majątkowego.

Kiedy warto ją rozważyć

• jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą obarczoną realnym ryzykiem
• to drugie małżeństwo, a w grę wchodzi majątek przeznaczony dla dzieci z poprzedniego związku
• do majątku ma trafić znaczny składnik rodzinny, na przykład firma albo nieruchomość przekazywana pokoleniowo
• małżonkowie prowadzą osobne finanse i chcą, żeby stan prawny odpowiadał praktyce

Gdy druga strona się nie zgadza

Umowa majątkowa wymaga zgody obojga. Jeżeli jej nie ma, a dalsze trwanie wspólności zagraża interesom rodziny - na przykład jedno z małżonków trwoni majątek albo uniemożliwia zarząd - pozostaje droga sądowa: ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd. Sąd może przy tym oznaczyć wcześniejszą datę jej powstania, jeżeli przemawiają za tym ważne powody.

Podsumowanie

Intercyza jest dobrym narzędziem do porządkowania majątku między małżonkami i słabym narzędziem do ucieczki przed wierzycielami. Podpisana odpowiednio wcześnie i, co równie ważne, ujawniana kontrahentom, realnie ogranicza ryzyko. Podpisana w chwili, gdy problemy już są, zwykle nie zdąży zadziałać.

Jeżeli zastanawiasz się nad wyborem wariantu albo nad rozdzielnością wobec sprzeciwu współmałżonka, zajmujemy się tym w ramach prawa rodzinnego. Rozliczenie majątku po ustaniu wspólności opisaliśmy na stronie podziału majątku wspólnego.

Stan prawny: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 47 i art. 47¹. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady w indywidualnej sprawie.